Samimi bir merak ve bir soru ile başlamak — Hemipelvektomi ne olabilir?
Hepimiz vücudumuzun iskeletinin “dayanak direkleri”nden biri olan pelvisin — leğen kemiğinin — ne kadar hayati bir yapı olduğunu az çok biliriz. Peki, bazen o kadar hayati bir yapı, bir hastalığı durdurmak için bizzat değil ama bir kısmı “çıkarılmak” zorunda kalabilir mi? İşte tıp dünyasında Hemipelvectomy (hemipelvektomi) tam da bu sorunun yanıtı: bazı durumlarda, yaşamı tehdit eden sorunlara karşı “yaralı bölgeyi temizlemek” için pelvisin bir yarısı ameliyatla alınır. Bu cerrahi yaklaşım neden, ne zaman ve nasıl uygulanır — gelin bilimsel veriler ışığında birlikte keşfedelim.
Hemipelvektomi nedir?
Hemipelvectomy, pelvis kemiğinin (leğen kemiğinin) bir yarısının cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. ([Vikipedi][1])
Bu işlemin iki temel tipi vardır:
İçsel (internal) hemipelvektomi: Sadece leğen kemiğinin hastalıklı kısmı çıkarılır; bacak korunur. Yani ekstremite korunarak tümör ya da patolojik odağın temizlenmesi amaçlanır. ([Vikipedi][1])
Dışsal (external) hemipelvektomi: Pelvisin ilgili bölgesiyle birlikte aynı taraftaki bacak da alınır — bu durumda bir nevi kalça altı amputasyon anlamına gelir (hindquarter amputation). ([Vikipedi][1])
İçsel yaklaşım, uygun vakalarda amputasyondan kaçınmak için tercih edilirken; tümörün sinir, damar ya da çevre organlarla iç içe girdiği, sağlam fonksiyon beklenemeyecek ya da yeniden yapılandırmanın mümkün olmadığı durumlarda dışsal hemipelvektomi gerekebilir. ([MD Anderson Cancer Center][2])
Neden hemipelvektomi yapılır? Hangi durumlarda tercih edilir?
Hemipelvektomi çoğunlukla pelvis bölgesinde yerleşmiş kemik tümörleri (örneğin Osteosarkom, Chondrosarkom, Ewing Sarkoma) ya da metastatik lezyonlar nedeniyle uygulanır. ([Vikipedi][1])
Ayrıca nadiren, kapsamlı pelvis travmaları ya da kronik, kontrol edilemez enfeksiyon (örneğin kemik iltihabı/osteomiyelit) gibi hayatı tehdit eden durumlarda da bu ameliyat bir seçenek olabilir. ([Türkiye Klinikleri][3])
Pelvis; alt karın, pelvis içi organları, ürogenital sistem ve önemli damar‑sinir yapılarını korur, vücudun üst kısmının ağırlığını alt ekstremitelere dengeli aktarır. ([MD Anderson Cancer Center][2]) Bu nedenle leğen kemiğinde oluşan agresif tümörler, enfeksiyon ya da travma; diğer yöntemlerin yetersiz kaldığı ağır vakalarda — hem yaşamı hem fonksiyonu gözeterek — hemipelvektomi gündeme gelir. ([OrthoBullets][4])
Ameliyat ve sonrası: süreç, zorluklar ve yeniden yapılanma
Ameliyat süreci ve planlama
Hemipelvektomi, pelvis bölgesinin karmaşık anatomisi ve yakınındaki büyük damar‑sinir yapılarının varlığı nedeniyle oldukça zorlu ve titiz planlama gerektiren bir cerrahidir. ([Tumor Surgery][5])
Cerrahiden önce detaylı görüntüleme (örneğin MR, BT) ve biyopsi yoluyla tümörün konumu, boyutu ve çevresel yayılımı saptanır. ([Eklem Hastalıkları ve Cerrahisi][6]) Ardından multidisipliner bir ekip — ortopedik onkolog, vasküler cerrah, plastik cerrah, anestezi, rehabilitasyon ve fizyoterapi uzmanlarından oluşan — ameliyatı planlar. ([MD Anderson Cancer Center][2])
İçsel hemipelvektomide tümör ve etrafındaki sağlam dokular geniş sınırlarla çıkarılır; bacak korunur ve gerekirse metal protezler, allogreft/otogreft, flep‑doku kapamalarıyla anatomik yapı yeniden oluşturulur. ([Tumor Surgery][5]) Dışsal hemipelvektomide ise aynı taraftaki alt ekstremite de amputasyonla alınır. ([Vikipedi][1])
Riskler, komplikasyonlar ve fonksiyonel sonuçlar
Her büyük cerrahi gibi; kanama, enfeksiyon, damar ya da sinir hasarı gibi yaygın riskler yanında, pelvisin yakınındaki bağırsak, mesane, cinsel yapı gibi organlara zarar gelme, bağırsak‑mesane fonksiyonlarında bozulma, ameliyat sonrası yara iyileşmesinde sorunlar görülebilir. ([MD Anderson Cancer Center][2])
Özellikle dışsal hemipelvektomide, hastalar genellikle protez ya da tekerlekli sandalye kullanmak zorunda kalabilir; yürüme yetisi ciddi biçimde azalabilir. ([Vikipedi][1]) İçsel hemipelvektomide ise — doğru rekonstrüksiyon, rehabilitasyon ve protez yerleştirilmesiyle — bacak korunabildiğinden daha fonksiyonel sonuçlar almak mümkündür. ([Tumor Surgery][5])
Bir çalışmada, dışsal hemipelvektomili hastaların ortalama sağkalımı içsel hemipelvektomili hastalara göre anlamlı şekilde daha düşük bulunmuş; enfeksiyon, ameliyat tipi ve tümör evresi gibi faktörlerin sağkalımı etkilediği bildirilmiştir. ([Eklem Hastalıkları ve Cerrahisi][6])
Güncel gelişmeler: cerrahi hassasiyet ve yeniden yapılanma
Pelvis cerrahisi — özellikle tümör rezeksiyonu — her zaman zorlu olmuştur; çünkü pelvisin üç boyutlu karmaşık anatomisi, sinir‑damar yapılarının ve iç organların yakınlığı nedeniyle güvenli ameliyat sınırlarının belirlenmesi zordur. ([Tumor Surgery][5])
Ancak 2025 yılında yayınlanan bir çalışma, real‑time görüntü yönlendirmeli (vision‑guided) cerrahi sistemleriyle, geleneksel “serbest el” yönteme göre pelvik tümör rezeksiyonlarında anlamlı biçimde daha yüksek doğruluk elde edildiğini gösterdi. ([arXiv][7]) Bu gelişme, hem internal hem de external hemipelvektomi gibi yüksek riskli ameliyatlarda cerrahi güvenliği ve sonuç kalitesini artırabilir — bu da hem kısa hem uzun vadede hayat kalitesi için umut veriyor.
Sonuç — Neden, ne zaman, nasıl? Ve soru sizi de düşündürsün
Hemipelvektomi, pelviste yerleşmiş agresif tümörler, ağır travmalar veya tedaviye dirençli enfeksiyonlar gibi ağır durumlara karşı uygulanan — gerekirse ekstremite korunarak gerekirse amputasyonla — hayat kurtarıcı bir ameliyattır. Ancak anatomik karmaşıklık, yüksek komplikasyon riski ve uzun rehabilitasyon süreci nedeniyle yalnızca deneyimli, multidisipliner ekiplerin bulunduğu merkezlerde uygulanmalıdır.
Sizce, hastaya ve ailesine bu kadar ağır bir karar verdirilirken — yaşam süresi uzaması, fonksiyon ve yaşam kalitesi dengesi — etik açıdan nelere dikkat edilmeli? İçsel hemipelvektomi ile bacağın korunması mı, yoksa dışsal hemipelvektomi ile kesin tümör temizliği + amputasyon mu? Bu kararı vermek nasıl değerlendirilmeli?
Okuyucularınızı da bu sorular üzerinde düşünmeye davet ediyorum.
[1]: “Hemipelvectomy”
[2]: “What is a hemipelvectomy? – MD Anderson Cancer Center”
[3]: “Pelvis Bölgesi Amputasyonları: Hemipelviektomi | Makale | Türkiye …”
[4]: “JAAOS-D-14-00016 214..222 – Orthobullets”
[5]: “26 Pelvic Resections (Internal Hemipelvectomies) – Tumor Surgery”
[6]: “External and internal hemipelvectomy: A retrospective analysis of 68 …”
[7]: “Improved Accuracy in Pelvic Tumor Resections Using a Real-Time Vision-Guided Surgical System”